TM HYZMAT BILMELI
10 sany ekzotik iýmitlik ösümlikler!


Dünýäde ençeme görnüşli çäkli meýdanlardan ýetişdirilýän ösümlikler bar, emma olaryň miwesi iýmit üçin ýaramly bolup durýar. Adaty bular ýaly ösümlikleri ekzotik ösümlikler diýp tanaýas. Olar barada diňe botanika bilen gyzyklanýanlar däl, eýsem turistlara hem bilmek gyzykly, belki olaryň biri bu ösümlikleriň ýanynda bolar we nesibesine düşen pursatdan peýdalanar.

Ady belli syýahatçy Jeým Kuk, tut agaçlaryň maşgalasyndan agaja gabat gelip, bir miweli agajy oturdan adam bugdaý meýdanynda ömür boýy bugdaý öndüren adama garaňda ençeme nesli iýmit bilen üpjün edip biler diýp aýdýar. Çünki bu agaçlaryň miwesi, dogrydanam bugdaý çörege meňzeş gelýär. Olaryň daş keşbi we içindäki ýumşajyk hamyry tüýs oňa gabat gelýändir. Ýetişeninden soň, içindäki gurluşy hamyr görnüşini alýar, ondan ýerli ilat çörege meňzeş önüm bişirýärler. Çörek agajyň miwesi diýseň äpet bolup bilýändir: hindi görnüşde diametri bir metr bolan “buhanka” emele gelýär. Bular ýaly agaçlara Hindistanda, Afrikada we Madagaskarda duş gelip bolar.

Täze Gwineýada milli naharlaryň biri saga-dyr. Bu özboluşly oladýa, spesifik palmadan taýýarlanandyr. Ilkinji bolup naharyň adymy ýa-da ösümlik, haýsy emele gelendigi belli däldir. Öz miwesini palma 16 ýyllap “bukýandygy” belli, ilkinji gülleýänçä bukýandyr. Güllemezden önürti palmany çapmalydyr – krahmalyň möçberi köp mahalynda. Çapylan miwäni arassalaýarlar we massasyny gyzgyn tabakda bişirýärler.

Wenesuýellada, sygyr süýdi bilen bir hatarda süýtli agajyň şiresini içip bolýandyr. Şeýle at bilen wenesuýellaly galaktindron atlandyrýandyr. Onuň şiresi ak reňkde, tagamy bolsa süýjije gaýmagy ýatladýar. Gaýndaylsa ondan ajaýyp tworog massasy emele gelýändir.

Çörekli agaçdan daşary hem tebigatda kolbasaly agaç bardyr. Siz onuň düzüminde et tapmarsyňyz elbetde. Ýöne görnüşi we ölçegleri boýunça bu begoniýa maşgalasyndan bolan miweler “kolbasalara” gabat gelýär. Olar uzyn aýajyklarda sallanýarlar, uzynlygy 0.5 metra barabardyr we ululygy boýunça 10 santimetr barabardyr. Bular ýaly görnüşli ösümligi Madagaskarda tapyp bolar.

Kädi maşgalasynda ýeketäk özboluşly “hyýarly” agaç bardyr. Ol gündogar Afrika kenarýakasynda ýerleşýär. Agaçda ýumşak düýpli süýde meňzeş şireler ýetişýär, olar biziň hyýarlarymyza nokatma-nokat meňzeşdir: edil şolar ýaly ýaşyl, süýri we kiçijek tikenejikli.

Gaýmakly ýagyň ýerine palma gabat gelip biler, ol Gwineýada ösýär. Onuň hozlarynyň şiresi süýt önüm bilen gabat gelýändir.

Süýjiçiller üçinem tebigat alada edendir. Afrika kontinentinde “ketemf” atly gyrymsy agaç ösýär. Onuň düzüminde toumatin, ýagny şekerden 100 esse süýjidir. 3000 esse Nigeriýadan bolan Dioskorefilýumakumminisi miwesinden süýjidir. Merkezi Afrikada sawannada Toumatokusdanneliý bar – ýagny “süýjilik derejesi” şekeriňkiden 2000 esse güýçlidir.

Aýdylan “nabatlardan” daşary pirojenoýe gabat gelip bolýar. Bular ýaly miweler tagamy boýunça kremli süýji pirojenoýalara meňzeşdir, olar geografik obýektli agaçlarda Okeýaniýada ösýärler. Olar diýseň owadan we sary reňke boýalandyr.

Süýji Howeniýa, watany Ýaponiýa we Hytaý, turşy üzümleri ýatladýan miwe ýetişdirýändir. Düzümindäki goldanýan gül çogdumy bolsa tersine süýji we şirelidir. Bir bagdan 35 kg “süýji” ýygnap bolýandyr.

Ynha-da horlanmak isleýänlere gowy täzelikleriň biri. Hindistanyň tokaýlarynda agaç ösýär, ýerli ilatlar onuň adyna “aşgazany alda” diýp goýupdyrlar. Ylymda oňa kalir-kanda diýlip at berilýär. Ösümligiň aýratynlygy onuň doklygy döredip bilýän illýuziýa “ukybyna” baglydyr. Onuň düzüminden iýmitlik gymmaty ýokdyr, ýöne birnäçe ýapraklary iýip bir hepdeläp açlygy duýman bolar.


Makala baha ber:

Reýting: 5.0/5 (1 baha berildi)

Okaldy: 188. Şü gün okaldy: 1


Makala hakda pikiriňiz paýlaş! (diňe adyňyzy görkezseňiz bolýar)

(0)



Teswir galdyr





Makalany haladyňmy? Onda salgysyny (ssylkasyny) dostlaryň bilen paýlaş!


Okamagy maslahat berýäs