TM HYZMAT BILMELI
Püsek hakda 13 sany faktlar


1. Çenden aşa sarp edilen püsekli önümler we umuman püsegiň özi ýüzüňizde dügürtikleriň emele gelmegine getirip biler, sebäbi püsek teniň kollagenlerine ýygnalýar, şol sanda ony elastik edýär. Gowy täzelik – eger-de püsegi az kabul etsek prosess tersine gidip başlaýar.
2. Hindistanda 2000 ýyl ozal trostnikdan kristalik püsekleri ýasaýardylar. Haçanda Aleksanr Makedonskiý Hindistanyň çäklerine gelip ýetende, ol beýle täsin prosessa haýran galypdy, ýagny arylary ulanmazdan bal alyp bolýardy. (püsekden alynan bal hakda aýdylýar).
3. 1747-nji ýylda nemes himigi Andreas Marggraf püsek şugunduryndaky püsek, püsek trostnikdaky bilen gabat gelýändigini tapdy. Bu açyş demirgazyk etraplarda püsek önümçiliginiň ýola goýulmagyna getirdi – ilkinji şugundurdan püsek alýan püsek zawody 1802-nji ýylda açyldy.
4. Siz bir gezekde 16 kubik püsek iýip bilersiňizmi? 500ml kolanyň düzümindäki püsek 16 kubiga gabat gelýär we ony içenimizde ähli eredilen püsek suw görnüşde aşgazanymyza düşýär.
5. Sintetik tagam berijiler bilen garylan içgileriň içilmegi – semizlige getirip biler, sebäbi ol içgiler biziň organizimymyzy aldaýar, şol sanda köp göwrümde içgileri içmek islegini oýarýar.
6. Ýasama tagam berijiler – aspartam (E951) we saharin – tötänsizlikde alynandyr. Ilkinji okislenme prosessdaky 2-toluolsulfonamida, ikinji bolsa – baş ýara (ýazwadan) derman oýlap tapylyşlardaky tejribelerde alyndy. Djeýms Şlatter atly alym tötänden barmagyny alynan maddanyň içine saldy we ony ýalady, netijede bolsa ol süýjidigini bildi.
7. Himiklar – hemmezady dadyp görýän oglanlar. Ýene bir tagam beriji – sukraloza (sucralose) ilki başda insektisid hökmünde ýasaldy, himigiň kömekçisi bolsa dadyp görmegi isledi.
8. Iň güýçli püsegiň ýerini tutujy – lugdunam (lugduname), ol 300000 sapar püsekden süýjidir. Ol diýmek, mysal üçin çaýy süýji etmek üçin iki sany adaty püsek çemçesine derek (10 grama golaý) ýekeje damja lugdunamdan atarlyk ýetik (30 million bölek gramm). Lugdunamyň kilogram pakedy bolsa olimpik basseýny tutuşlygyna “süýjedip” biler.
9. Püsek ýene bir görnüşi – glikoly algedid, ol biziň ýer şarymyzyň millionklarça kilometr uzaklykda ýyldyzara tozanjyklaryň arasynda tapyldy. Başga püsegiň görnüşleri bilen reaksiýa edende ol ribozany emele getirýär – DNK we RNK esaslary, islendik diri organizmda saklanylýan maddalardyr. Butaýdan iki sany subut çykaryp bolýar. Birinji – ýerde ýaşaýyş şeýle tozan bulutlaryň gatnaşmagynda emele gelipdir, ikinji bolsa – ýaşaýyş diňe biziň planetamyzda däl, eýsem başga planetalarda bar bolmagy ahmal.
10. Eger-de glýukozany, kukuruz siropy we selitrany garsak, netijede raketanyň ýangyjyny alarys, ýangyç bolsa model raketo gurluşykda ulanylýar. 11. Püsek umuman ýangyç hökmünde alyp bolýar – ýerdäki köp organizmlar üçin püsegiň bir görnüşini energiýa öwürmek has aňsat düşýär. Organik ýangyç elementlar hem döredildi, olar noutbukdaky, telefindaky we etc-lardaky adaty akkumulýatorlaryň ýerini tutup bilýärler we olar süýji garyndyny ulanýarlar.
12. ABŞ-da özboluşly tabletkaly Obeaclp atly derman çykarylýar. Onuň esasy goşundysy püsek bolup durýar, şeýle dermanlary bolsa öz saglygyna ähmiýeti bolmadyk agyrylara arz edýän çagalara berýärler.
13. Glikozamid (püsegiň bir görnüşi) syçanlaryň üstünde geçirilýän tejribelerde immunodipresant hökmünde işleýär, kislotol bolsa (püsek alkogoly) çagalardaky infeksiýalar hakda duýduryp bilýär.


Makala baha ber:

Reýting: 4.5/5 (2 baha berildi berildi)

Okaldy: 150. Şü gün okaldy: 1


Makala hakda pikiriňiz paýlaş! (diňe adyňyzy görkezseňiz bolýar)

(0)



Teswir galdyr





Makalany haladyňmy? Onda salgysyny (ssylkasyny) dostlaryň bilen paýlaş!


Okamagy maslahat berýäs